Khi huyết áp lên cao phải làm gì để tránh nguy hiểm?

Theo thống kê của Bộ Y tế, hơn 12 triệu người Việt Nam mắc tăng huyết áp, và nhiều trường hợp tăng huyết áp đột ngột (tăng huyết áp cấp cứu) có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như xuất huyết não, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hay phù phổi cấp nếu không được xử trí kịp thời.

Tăng huyết áp đột ngột xảy ra khi huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg hoặc tâm trương ≥ 90 mmHg, và tăng nhanh, vượt quá khả năng kiểm soát của cơ thể. Đây không chỉ là vấn đề tạm thời mà có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho các cơ quan đích (não, tim, thận, mắt). Việc nhận biết sớm khi huyết áp lên cao phải làm gì là yếu tố quyết định tính mạng người bệnh. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết và đúng chuẩn về khi huyết áp lên cao phải làm gì.

1. Tăng huyết áp đột ngột nguy hiểm như thế nào?

Tăng huyết áp đột ngột nguy hiểm như thế nào?

Huyết áp là áp lực máu lên thành động mạch để đưa máu nuôi dưỡng các cơ quan. Khi huyết áp tăng đột ngột và kéo dài, áp lực dòng máu quá lớn sẽ gây tổn thương thành mạch, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.

• Xuất huyết não: Áp lực cao làm vỡ mạch máu não, gây yếu liệt nửa người, méo miệng, nói khó, lú lẫn hoặc hôn mê.
• Nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thiếu máu não: Mảng xơ vữa bị bong do áp lực mạnh, gây tắc mạch.
• Phù phổi cấp, suy tim cấp: Tim phải làm việc quá sức, dẫn đến khó thở, ho ra máu.
• Suy thận cấp: Thận không lọc được chất thải do áp lực cao.
• Xuất huyết võng mạc: Có thể gây mù lòa đột ngột.
• Phình bóc tách động mạch chủ: Biến chứng cực kỳ nguy hiểm, có thể tử vong trong thời gian ngắn.

Nhiều người chỉ phát hiện khi đã có tổn thương cơ quan đích. Do đó, biết khi huyết áp lên cao phải làm gì ngay từ những phút đầu là cực kỳ quan trọng.

2. Nhận biết sớm dấu hiệu tăng huyết áp đột ngột

Hầu hết trường hợp tăng huyết áp đột ngột không có triệu chứng rõ ràng (được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”). Tuy nhiên, một số người nhạy cảm có thể tự nhận biết qua các dấu hiệu sau:

• Đau đầu, đau gáy, cứng cổ.
• Chóng mặt, buồn nôn, nôn ói.
• Cảm giác bứt rứt, lo lắng, khó chịu mơ hồ.
• Mặt đỏ bừng, tim đập nhanh.
• Trong trường hợp nặng: Yếu liệt nửa người, miệng méo, nói khó, đau ngực, khó thở, nhìn mờ, chảy máu cam liên tục, lơ mơ hoặc hôn mê.

Khi thấy các dấu hiệu này, đừng chủ quan. Hãy nghỉ ngơi ngay và bắt đầu thực hiện các bước khi biết huyết áp lên cao phải làm gì.

3. Khi huyết áp lên cao phải làm gì? – Hướng dẫn sơ cấp cứu chi tiết

Bước 1: Đảm bảo an toàn và nghỉ ngơi ngay

• Dừng mọi hoạt động, đưa người bệnh vào chỗ thoáng mát, yên tĩnh, tránh ánh sáng mạnh và tiếng ồn.
• Ngồi hoặc nằm nghỉ, nới lỏng quần áo (cà vạt, thắt lưng, nút áo).
• Không để người bệnh đứng dậy đột ngột hoặc di chuyển nhiều.

Bước 2: Đo huyết áp và đánh giá tình trạng

• Sử dụng máy đo huyết áp điện tử hoặc cơ học (đảm bảo máy đã được kiểm định).
• Đo ít nhất 2 lần cách nhau 1-2 phút ở cùng tay.
• Ghi lại chỉ số, thời gian đo và triệu chứng kèm theo.

Bước 3: Xử trí theo mức huyết áp

• Nếu huyết áp tâm thu 140-160 mmHg (không có triệu chứng nghiêm trọng): Người bệnh nghỉ ngơi tại chỗ, tiếp tục dùng thuốc hạ áp theo đơn bác sĩ (nếu đã có). Hạn chế muối, caffeine, nicotine. Theo dõi huyết áp sau 15-30 phút. Nếu vẫn cao, liên hệ bác sĩ điều trị.
• Nếu huyết áp tâm thu trên 160 mmHg: Sử dụng thuốc hạ áp khẩn cấp (nếu bác sĩ đã kê sẵn dạng ngậm dưới lưỡi hoặc viên nén nhanh). Nghỉ ngơi tuyệt đối trên giường. Đo lại huyết áp sau 15 phút. Nếu không giảm hoặc có triệu chứng nguy hiểm, đưa đến cơ sở y tế ngay.

Bước 4: Xử trí khi có dấu hiệu biến chứng

• Yếu liệt, méo miệng, nói khó, đau ngực, khó thở, nhìn mờ, chảy máu cam không cầm được, lơ mơ… → Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức, không tự ý cho ăn uống hay di chuyển nhiều.
• Trong lúc chờ cấp cứu: Giữ người bệnh nằm nghiêng nếu có nguy cơ nôn, theo dõi hô hấp và ý thức liên tục.

Lưu ý quan trọng khi sơ cấp cứu:

• Tuyệt đối không cho người bệnh ăn uống, uống thuốc không theo đơn bác sĩ.
• Không tự ý dùng thuốc hạ áp mạnh nếu chưa được tư vấn.
• Không để người bệnh nằm lâu một chỗ nếu không có triệu chứng nặng – nhưng cũng không di chuyển khi nghi ngờ đột quỵ.

4. Phòng tránh tăng huyết áp đột ngột hiệu quả

Để giảm nguy cơ khi huyết áp lên cao xảy ra thường xuyên, cần thực hiện tốt các biện pháp sau:

• Uống thuốc hạ áp đúng giờ, đúng liều theo đơn bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc.
• Ăn nhạt (dưới 5g muối/ngày), tăng rau củ, giảm chất béo bão hòa.
• Tập thể dục đều đặn 30 phút/ngày (đi bộ, bơi lội, yoga).
• Kiểm tra huyết áp tại nhà định kỳ (sáng và tối).
• Tránh stress, mất ngủ, hút thuốc lá, rượu bia, cà phê quá nhiều.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người có yếu tố nguy cơ (béo phì, tiểu đường, tiền sử gia đình).

5. Vai trò của đào tạo sơ cấp cứu trong quản lý tăng huyết áp đột ngột

Nhiều trường hợp tăng huyết áp đột ngột diễn ra tại nơi làm việc, gia đình hoặc khu công cộng. Việc được huấn luyện sơ cấp cứu đúng cách giúp bạn biết rõ khi huyết áp lên cao phải làm gì và xử trí nhanh chóng, giảm thiểu biến chứng. Khóa đào tạo thường bao gồm nhận biết dấu hiệu, đo huyết áp, tư thế đúng, và biết khi nào cần gọi cấp cứu – những kỹ năng rất cần thiết cho mọi gia đình và doanh nghiệp.

6. Khóa học sơ cấp cứu dành cho người cao tuổi và người chăm sóc – Giải pháp thực tế từ Wellbeing

Để nâng cao khả năng ứng phó đột quỵ và các tình huống khẩn cấp thường gặp ở người cao tuổi, Wellbeing – Công ty Cổ phần Dịch vụ Well-being, thành viên Hội đồng An toàn Anh Quốc – đã thiết kế chương trình đào tạo sơ cấp cứu chuyên biệt dành cho người cao tuổi và người chăm sóc người cao tuổi.

Chương trình được chia thành 3 buổi với nội dung thực tiễn, dễ áp dụng ngay tại nhà và nơi làm việc:

Buổi 1: Nguyên tắc tiếp cận và đánh giá nạn nhân, hướng dẫn kỹ năng hồi sức tim phổi, sử dụng máy khử rung tim tự động ngoài lồng ngực, phát hiện và sơ cấp cứu đột quỵ.

Buổi 2: Ôn tập hồi sức tim phổi và sử dụng AED, sơ cấp cứu dị vật đường thở ở người lớn và trẻ em, cầm máu khẩn cấp và băng bó vết thương, vận chuyển nạn nhân an toàn.

Buổi 3: Phát hiện và sơ cấp cứu phản vệ, nhồi máu cơ tim, tình trạng tăng/giảm đường huyết, xử trí và dự phòng ngã ở người cao tuổi, nhận biết dấu hiệu nguy hiểm của các bệnh mạn tính (COPD, suy tim, cao huyết áp).

Lớp học sơ cấp cứu cá nhân của Wellbeing không chỉ giúp người tham gia tự tin xử lý đột quỵ mà còn trang bị kỹ năng toàn diện để chăm sóc người cao tuổi một cách an toàn. Đây chính là cách tốt nhất để gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe người thân trước các tình huống sức khoẻ nguy hiểm.

Biết rõ khi huyết áp lên cao phải làm gì là kỹ năng sống quan trọng mà mọi người nên trang bị. Không chỉ vậy việc biếc sơ cứu người bị đột quỵ đúng cách không chỉ cứu sống mà còn giảm thiểu di chứng nặng nề. Mỗi người chúng ta đều có trách nhiệm học và thực hành kỹ năng này. Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ bản thân, gia đình và đồng nghiệp trước nguy cơ đột quỵ.