Quy định an toàn làm việc trên cao cập nhật mới nhất 2026

1. Tổng quan về làm việc trên cao

Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2021/BXD về An toàn trong thi công xây dựng, làm việc trên cao là các công việc được thực hiện tại vị trí có độ cao từ 2 mét trở lên so với mặt bằng làm việc an toàn, hoặc tại những khu vực tồn tại nguy cơ ngã, rơi trong quá trình lao động. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định phạm vi áp dụng các quy định an toàn làm việc trên cao trong thực tế sản xuất, thi công và vận hành.

Trên thực tế, khái niệm làm việc trên cao không chỉ giới hạn trong ngành xây dựng như nhiều người vẫn nghĩ. Các hoạt động bảo trì, sửa chữa nhà xưởng, lắp đặt hệ thống điện, cơ khí, thi công mái nhà, làm việc trên giàn giáo, thang cao, sàn nâng, kho bãi nhiều tầng hay vệ sinh kính tòa nhà cao tầng đều được xếp vào nhóm công việc trên cao. Điểm chung của các công việc này là người lao động phải làm việc trong điều kiện độ cao lớn, tư thế không ổn định và phụ thuộc nhiều vào thiết bị hỗ trợ.

2. Nguy hiểm tiềm ẩn khi làm việc trên cao

Theo các quy định hiện hành, đây là nhóm công việc có mức độ rủi ro cao, dễ xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Tai nạn ngã cao thường gây hậu quả nặng nề do lực va đập trực tiếp lên cơ thể, đặc biệt là vùng đầu, cột sống và các cơ quan nội tạng. Trong nhiều trường hợp, người lao động có thể bị chấn thương sọ não, gãy xương, liệt vĩnh viễn hoặc tử vong ngay tại chỗ.

Nguy cơ tai nạn khi làm việc trên cao gia tăng đáng kể khi môi trường làm việc không đảm bảo an toàn. Ảnh: Internet

Thiếu lan can bảo vệ, sàn thao tác không chắc chắn, bề mặt trơn trượt hoặc sử dụng thang, giàn giáo không đạt tiêu chuẩn,... là những nguyên nhân phổ biến dẫn đến sự cố. Bên cạnh đó, việc không trang bị hoặc không sử dụng đúng cách các phương tiện bảo hộ cá nhân cũng làm tăng rủi ro tai nạn lao động trên cao. Ngoài các yếu tố kỹ thuật, yếu tố con người cũng đóng vai trò quan trọng trong an toàn làm việc trên cao. Sự chủ quan, thiếu kiến thức an toàn, làm việc khi mệt mỏi hoặc không tuân thủ quy trình kỹ thuật là những nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến tai nạn. 

Việc nhận diện đúng và hiểu rõ mức độ nguy hiểm của nhóm công việc này là bước đầu tiên, mang tính nền tảng để triển khai các biện pháp an toàn làm việc trên cao một cách hiệu quả. Khi người lao động và doanh nghiệp nhận thức đầy đủ về rủi ro, các quy định an toàn sẽ không còn mang tính hình thức mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong quá trình lao động.

3. Các quy định an toàn khi làm việc trên cao cập nhật mới nhất 2026

Cơ sở pháp lý cao nhất hiện nay quy định an toàn khi làm việc trên cao là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 18:2021/BXD về An toàn trong thi công xây dựng (ban hành kèm theo Thông tư 16/2021/TT-BXD). Các biện pháp an toàn làm việc trên cao được quy định nhằm kiểm soát rủi ro và bảo vệ người lao động trong quá trình thi công xây dựng. Quy chuẩn yêu cầu tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng phải triển khai đồng bộ từ khâu đào tạo, trang bị bảo hộ, tổ chức mặt bằng thi công đến giám sát điều kiện làm việc trên cao.

3.1. Quy định chung về an toàn làm việc trên cao trong thi công xây dựng

Theo QCVN 18:2021/BXD, mọi hoạt động làm việc trên cao trong thi công xây dựng phải được tổ chức, quản lý và giám sát chặt chẽ. Người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức các khóa huấn luyện an toàn lao động cho người lao động trước khi bố trí công việc trên cao. Nội dung huấn luyện không chỉ bao gồm kiến thức lý thuyết về an toàn làm việc trên cao mà còn tập trung vào việc nhận diện nguy cơ, hiểu rõ nguyên nhân tai nạn thường gặp và thực hành sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân.

Người lao động phải được trang bị đầy đủ các phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp với tính chất công việc trên cao. Các thiết bị như mũ bảo hộ, dây an toàn, giày chống trượt, móc neo an toàn phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và được kiểm tra định kỳ. Việc trang bị không đầy đủ hoặc sử dụng thiết bị không đạt chuẩn làm mất tác dụng bảo vệ người lao động và tăng nguy cơ tai nạn ngã cao.

 

Người lao động phải được trang bị đầy đủ các phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp với tính chất công việc trên cao. Ảnh: Internet

Khu vực làm việc phải được bố trí sàn thao tác ổn định, đủ khả năng chịu tải, không trơn trượt và không có khe hở nguy hiểm. Trường hợp không thể lắp đặt hệ thống bảo vệ cố định như lan can hoặc sàn thao tác, người lao động bắt buộc phải sử dụng dây an toàn và móc vào điểm neo đảm bảo khả năng chịu lực theo quy định.

Việc kiểm tra định kỳ giàn giáo, thang, thiết bị nâng và môi trường làm việc trên cao là yêu cầu bắt buộc. Theo quy chuẩn, các thiết bị này phải được kiểm tra trước khi đưa vào sử dụng và trong suốt quá trình thi công. Khi phát hiện nguy cơ mất an toàn, công việc phải được tạm dừng để khắc phục, không được tiếp tục thi công khi chưa đảm bảo điều kiện an toàn.

3.2. Quy định an toàn khi làm việc trên mái nhà

Làm việc trên mái nhà là một trong những môi trường làm việc trên cao có mức độ rủi ro cao do bề mặt nghiêng, khả năng trơn trượt và giới hạn về khả năng chịu lực của kết cấu mái. Trước khi tiến hành công việc, mái nhà phải được kiểm tra toàn diện nhằm đánh giá độ ổn định, tình trạng kết cấu và khả năng chịu tải của các tấm lợp, xà gồ và hệ thống đỡ.

Quy chuẩn yêu cầu phải có biện pháp neo, cố định chắc chắn các tấm ván mái hoặc bố trí sàn thao tác tạm để tạo mặt bằng làm việc an toàn. Lan can và rào chắn phải được lắp đặt tại các mép mái hoặc khu vực có nguy cơ rơi ngã, đảm bảo chiều cao và độ chắc chắn theo yêu cầu kỹ thuật. Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhằm giảm nguy cơ người lao động bị trượt hoặc mất thăng bằng.

Mái nhà là môi trường làm việc tiềm ẩn nhiều rủi ro do bề mặt nghiêng, trơn trượt và khả năng chịu lực của mái. Ảnh: Internet

Đối với mái có độ dốc lớn, theo các quy định an toàn làm việc trên cao, người lao động bắt buộc phải sử dụng dây an toàn, dây đai bảo hộ và móc neo vào điểm cố định. Làm việc trên mái nghiêng mà không sử dụng thiết bị bảo vệ cá nhân được xem là vi phạm nghiêm trọng quy định an toàn lao động.

Không được phép làm việc trên mái nhà khi điều kiện thời tiết không đảm bảo an toàn như mưa, gió mạnh hoặc bề mặt mái ẩm ướt. Trong quá trình làm việc, phải kiểm soát chặt chẽ vật liệu và dụng cụ, không để rơi tự do xuống khu vực bên dưới gây nguy hiểm cho người và tài sản.

3.3. Quy định an toàn khi làm việc trên giàn giáo và công trình cao

Giàn giáo sử dụng trong thi công xây dựng phải phù hợp với loại hình công việc và được lắp dựng theo đúng quy trình kỹ thuật. Giàn giáo phải đảm bảo độ ổn định, khả năng chịu tải và được cố định chắc chắn trước khi cho phép người lao động làm việc trên cao. Sàn công tác trên giàn giáo phải được lắp đặt kín, chắc chắn, không cong võng và không để hở các khe nguy hiểm. Khoảng cách giữa giàn giáo và công trình phải được kiểm soát trong giới hạn cho phép nhằm đảm bảo an toàn khi di chuyển và thao tác.

Dưới các khu vực làm việc trên cao, quy chuẩn yêu cầu bố trí sàn đỡ, lưới an toàn hoặc thiết lập vùng nguy hiểm có rào chắn và biển cảnh báo. Đây là biện pháp nhằm phòng ngừa vật rơi và bảo vệ người lao động cũng như những người làm việc ở khu vực bên dưới. Dây an toàn phải được lắp đặt và sử dụng đúng cách, móc vào điểm neo chắc chắn có khả năng chịu lực. 

Phải sử dụng loại dây đai an toàn toàn thân, có bộ phận giảm chấn và móc vào các vị trí chắc chắn. Ảnh: Internet

Việc lên xuống công trình cao phải sử dụng cầu thang bộ, thang leo hoặc các phương tiện được thiết kế chuyên dụng. Người lao động không được leo trèo tự do trên kết cấu công trình khi chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp. Trong mọi trường hợp, không được phép làm việc trên cao khi các biện pháp bảo vệ chưa được thực hiện đầy đủ hoặc khi công trình đang trong trạng thái không đảm bảo an toàn.

4. Trách nhiệm doanh nghiệp và biện pháp an toàn khi làm việc trên cao

Theo QCVN 18:2021/BXD, bảo đảm an toàn làm việc trên cao là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động trong quá trình tổ chức sản xuất và thi công. Trong thực tế, nhiều tai nạn làm việc trên cao xảy ra do doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp an toàn theo quy định, đặc biệt ở các khâu chuẩn bị, huấn luyện và kiểm tra điều kiện làm việc. Các quy định làm việc trên cao xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc kiểm soát rủi ro, tổ chức huấn luyện và duy trì điều kiện làm việc an toàn nhằm hạn chế tai nạn làm việc trên cao.

4.1. Trách nhiệm của người sử dụng lao động 

QCVN 18:2021/BXD quy định, trước khi bố trí người lao động làm việc trên cao, doanh nghiệp phải tổ chức đánh giá nguy cơ, xây dựng biện pháp thi công an toàn và đảm bảo khu vực làm việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật. Người lao động chỉ được phép làm việc khi hệ thống bảo vệ như sàn thao tác, lan can, điểm neo an toàn và phương tiện bảo hộ cá nhân đã được lắp đặt, kiểm tra và nghiệm thu. Việc cho phép làm việc khi chưa hoàn thiện biện pháp bảo vệ là hành vi vi phạm quy định làm việc trên cao và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn làm việc trên cao nghiêm trọng.

Doanh nghiệp có trách nhiệm trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân cho người lao động làm việc trên cao, bao gồm mũ bảo hộ, dây an toàn toàn thân, giày chống trượt và các thiết bị hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, doanh nghiệp phải thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng các thiết bị phục vụ làm việc trên cao như giàn giáo, thang, sàn thao tác và hệ thống neo an toàn. QCVN 18:2021/BXD quy định rõ, các thiết bị này chỉ được đưa vào sử dụng khi đảm bảo khả năng chịu lực và ổn định. Việc sử dụng giàn giáo không đạt yêu cầu, sàn thao tác lỏng lẻo hoặc điểm neo không đảm bảo là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tai nạn làm việc trên cao.

4.2. Biện pháp an toàn khi làm việc trên cao

Huấn luyện an toàn lao động là một biện pháp quan trọng được nhấn mạnh trong quy định làm việc trên cao. Doanh nghiệp cần tổ chức huấn luyện cho người lao động trước khi làm việc và định kỳ trong quá trình lao động, tập trung vào nhận diện nguy cơ, quy trình làm việc an toàn và cách sử dụng phương tiện bảo hộ. Khi người lao động hiểu rõ các nguy cơ và tuân thủ quy trình, hiệu quả an toàn làm việc trên cao sẽ được nâng cao rõ rệt.

Ngoài các biện pháp phòng ngừa, doanh nghiệp cần chuẩn bị phương án ứng phó khi xảy ra sự cố. Việc đào tạo sơ cấp cứu cho người lao động là một nội dung quan trọng nhằm giảm thiểu hậu quả của tai nạn làm việc trên cao. Người lao động cần được trang bị kỹ năng sơ cấp cứu có thể thực hiện các thao tác xử trí ban đầu đối với chấn thương do ngã cao như cố định tổn thương, cầm máu, hỗ trợ hô hấp và bảo vệ nạn nhân trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp có mặt. Xử trí đúng cách trong thời gian đầu có vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng và bảo vệ tính mạng người lao động.

Làm việc trên cao là nhóm công việc tiềm ẩn nhiều rủi ro và luôn nằm trong danh mục nguy hiểm cao trong lao động sản xuất. An toàn làm việc trên cao không thể chỉ dựa vào ý thức cá nhân của người lao động, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của doanh nghiệp. Đằng sau mỗi người công nhân đang làm việc trên cao là một gia đình đang chờ đợi. Việc chủ động tuân thủ quy định làm việc trên cao không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc an toàn, ổn định và phát triển bền vững lâu dài.

 

Bài viết tham khảo từ các nguồn:

1. Thư viện pháp luật, Thông tư 16/2021/TT-BXD ban hành QCVN 18:2014/BXD Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về An toàn trong xây dựng, truy cập:

https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xay-dung-Do-thi/Thong-tu-16-2021-TT-BXD-Quy-chuan-ky-thuat-An-toan-trong-thi-cong-xay-dung-499054.aspx