Quy định lắp đặt thiết bị chống giật điện

1. Tầm quan trọng của thiết bị chống giật điện

Thiết bị chống giật điện (Aptomat chống quá tải, chống rò) là thiết bị ngắt mạch quan trọng trong cả hệ thống điện dân dụng và điện công nghiệp, đảm bảo an toàn cho người sử dụng và chống chập cháy hiệu quả. Thiết bị có chức năng có chức năng kiểm tra, nhận diện dòng điện rò rỉ và tiến hành ngắt mạch điện ngay lập tức để bảo vệ hệ thống điện; xuất hiện phổ biến tại các nhà máy công nghiệp, xưởng sản xuất, nông trại, tòa nhà văn phòng, chung cư hay hệ thống điện trong gia đình. Thiết bị được thiết kế với rơ le điện từ nên rất nhạy trước dòng rò, tự động ngắt mạch rất nhanh giúp phòng chống cháy nổ hiệu quả, đồng thời hạn chế hư hỏng trên thiết bị điện do dòng điện rò gây ra. 

Aptomat chống giật điện và chống quá tải, chống rò được chia làm 3 nhóm chính: RCCB, RCBO, ELCB. Đây là các thiết bị chống giật điện quan trọng trong hệ thống phòng chống tai nạn điện giật hiện nay. 

• RCCB là aptomat thuần chống giật điện, có chức năng phát hiện và ngăn sự cố dòng rò trong hệ thống điện. RCCB được đấu nối tiếp ngay sau aptomat tổng hoặc nối trực tiếp với các thiết bị điện nhằm tăng hiệu quả chống giật điện tại điểm sử dụng. 
• RCBO là aptomat chống giật điện vừa ngăn sự cố quá tải dòng điện, vừa ngăn sự cố rò rỉ điện. Đây là thiết bị chống giật điện đa chức năng, được ứng dụng rộng rãi trong hệ thống phòng chống tai nạn điện giật dân dụng và công nghiệp. Một số loại RCBO được trang bị nút test để kiểm tra hiệu quả chống giật điện khi hoạt động.
• ELCB là cầu dao chống giật điện dạng khối, tích hợp thêm chức năng bảo vệ quá tải, phát hiện dòng điện rò khi so sánh dòng chiều đi và về, thường được lắp tại đầu mạch điện tổng, mạch điện các phòng và bình nóng lạnh.

Việc lắp đặt aptomat chống giật điện có nhiều chức năng quan trọng nổi bật:

• Aptomat chống giật điện có tác dụng bảo vệ an toàn cho con người, hạn chế tai nạn điện giật khi xảy ra chập cháy hay rò điện, đóng vai trò thiết yếu trong hệ thống phòng chống tai nạn điện giật.
• Aptomat chống giật điện RCBO có khả năng ngắt dòng điện của toàn hệ thống khi xảy ra quá tải hoặc chập cháy tại bất kỳ thiết bị nào như quạt điện, động cơ, bình nóng lạnh hay các thiết bị điện khác trong gia đình và văn phòng, giúp tăng hiệu quả chống giật điện và phòng ngừa cháy nổ.
• Trong một số trường hợp, sự cố phát nhiệt và rò điện có thể truyền xuống đất. Khi đó, thiết bị chống giật điện dạng aptomat chống rò sẽ tự động ngắt mạch, bảo vệ an toàn cho người sử dụng, ngăn ngừa nguy cơ điện giật và hỗ trợ hiệu quả công tác phòng chống tai nạn điện giật.

Là thiết bị chống giật điện giúp tăng tính an toàn cho hệ thống điện, các dòng Aptomat chống rò điện được sử dụng rộng rãi trong nhiều hệ thống điện như:

• Điện gia đình: Bảo vệ an toàn cho các thiết bị điện, ngăn dòng rò ra công tắc, ổ cắm, giảm nguy cơ tai nạn điện giật, tăng hiệu quả phòng chống tai nạn điện giật trong sinh hoạt hàng ngày.
• Điện xây dựng: Tăng tính an toàn lao động, chủ động ngắt nguồn khi xảy ra rò điện hoặc quá tải, đặc biệt trong môi trường ẩm ướt, mưa bão, nơi nguy cơ điện giật rất cao.
• Điện công nghiệp: Bảo vệ riêng cho các thiết bị quan trọng, bảo đảm an toàn cho công nhân, hạn chế cháy nổ, rò điện và các sự cố nguy hiểm, góp phần duy trì hoạt động sản xuất ổn định và thực hiện tốt công tác phòng chống tai nạn điện giật trong nhà xưởng.

2. Quy định lắp đặt thiết bị chống giật điện

2.1. Lựa chọn Aptomat phù hợp

Việc lựa chọn aptomat chống giật điện phù hợp là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng trong công tác phòng chống tai nạn điện giật. Để đảm bảo hiệu quả bảo vệ, cần căn cứ vào các thông số kỹ thuật như dòng định mức, dòng rò, số pha và loại aptomat. Dòng định mức phải phù hợp với tải của mạch điện để tránh tình trạng quá tải hoặc hoạt động không ổn định. Dòng rò cần được lựa chọn sao cho phù hợp với yêu cầu bảo vệ an toàn, thường được quy định trong các tiêu chuẩn kỹ thuật về chống giật điện. Số pha của aptomat phải tương ứng với hệ thống điện một pha hoặc ba pha. 

• Trong hệ thống điện 1 pha 220V, aptomat chống giật điện được sử dụng trong hộ gia đình, cửa hàng, khách sạn, nhà hàng,... để bảo vệ người sử dụng khỏi nguy cơ bị điện giật và hạn chế dòng rò lan ra các thiết bị điện, góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống tai nạn điện giật trong sinh hoạt hằng ngày. 

• Trong hệ thống điện 3 pha 380V, aptomat chống giật điện được sử dụng trong khu công nghiệp, khu chế xuất, nhà máy sản xuất, nhà xưởng, trung tâm thương mại, sân bay, bến cảng,... để tránh người vận hành có nguy cơ giật điện và ngăn ngừa dòng rò gây tổn hại tới các bộ phận như tủ điện, thiết bị điện, thiết bị vận hành,... 

Để bảo vệ con người khỏi nguy cơ điện giật do tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp, quy định bắt buộc phải sử dụng thiết bị chống giật điện có dòng rò định mức không vượt quá 30mA. Theo quy định chung, dòng rò từ dưới 30mA là an toàn cho con người và là thông số phổ biến trên các dòng thiết bị chống giật điện. Dòng điện rò dưới 30mA dù gây cảm giác tê giật nhưng thường chưa đủ để gây ra hiện tượng rung tâm thất hoặc ngừng tim dẫn đến tử vong. 

Ngoài ra, các mức 10mA, 100mA hay cao hơn tùy theo ứng dụng thực tế của từng thiết bị chống giật điện.

• Đối với môi trường đặc biệt nhạy cảm, ẩm ướt như phòng tắm, bể sục, phòng xông hơi, cơ sở y tế, tiêu chuẩn phòng chống tai nạn điện giật yêu cầu sử dụng thiết bị chống giật điện có độ nhạy 10mA để đảm bảo khả năng ngắt điện ngay khi xuất hiện dòng rò nhỏ.
• Tại các tủ điện tổng hoặc đầu nguồn cấp cho toàn bộ công trình, các thiết bị có dòng rò lớn hơn như 100mA, 300mA hoặc 500mA thường được lắp đặt để phát hiện các dòng rò rỉ lớn phát sinh nhiệt, có nguy cơ làm nóng chảy lớp cách điện và gây hỏa hoạn.

2.2. Cách lắp đặt Aptomat chống giật

Việc lắp đặt aptomat chống giật điện đúng kỹ thuật là yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động của thiết bị trong thực tế sử dụng. Aptomat nên được lắp đặt ở vị trí dễ quan sát, dễ thao tác và tránh những nơi ẩm ướt, dễ bắt lửa để đảm bảo yêu cầu phòng chống tai nạn điện giật lâu dài. Các kết nối dây dẫn phải chắc chắn, đúng quy cách, đảm bảo tiếp xúc tốt. Dưới đây là trình tự các bước đấu lắp Aptomat chống giật tại nhà:

• Bước 1: Ngắt nguồn điện và hệ thống điện để đảm bảo an toàn khi thi công lắp đặt thiết bị chống giật điện.
• Bước 2: Bắt vít Aptomat chống giật điện vào tủ điện hoặc bảng điện, có nắp đậy. Khi bắt vít nên bắt thật chắc chắn và cẩn thận để không bị lỏng lẻo trong quá trình sử dụng thiết bị điện. Đặt đầu line ở phía trên, đầu load ở phía dưới.
• Bước 3: Đấu dây điện vào aptomat chống giật điện: nguồn AC được gắn vào đầu line, đầu ra gắn với phụ tải tại các cọc load. Không đấu ngược chiều để tránh chập cháy và làm giảm hiệu quả chống giật điện. Dây nóng đấu vào cọc L, dây nguội vào cọc N. Lưu ý, các loại aptomat chống giật điện không có chức năng chống quá tải phải được lắp nối tiếp sau MCB hoặc MCCB để đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống khi xảy ra quá tải hoặc quá áp.
• Bước 4: Hoàn thiện lắp đặt và kiểm tra hoạt động của thiết bị chống giật điện trước khi đưa vào sử dụng chính thức.

Cách đấu Aptomat chống giật. Ảnh: Internet

2.3. Các vị trí cần lắp đặt thiết bị chống giật điện

Để xây dựng một hệ thống phòng chống tai nạn điện giật toàn diện, quy định hiện hành khuyến cáo việc phân tầng bảo vệ và lắp đặt thiết bị chống giật tại các vị trí trọng yếu. Vị trí ưu tiên hàng đầu là tại các nhánh mạch điện cấp cho khu vực ẩm ướt. Cụ thể, bình nước nóng lạnh là thiết bị bắt buộc phải được bảo vệ bởi một aptomat chống giật riêng biệt (thường là loại RCBO kết hợp bảo vệ quá tải), bất kể bên trong bình đã được tích hợp thiết bị chống giật hay chưa. Điều này tạo ra lớp bảo vệ kép, loại trừ rủi ro khi thiết bị tích hợp sẵn bị hỏng. Tương tự, các ổ cắm điện trong phòng tắm, khu vực bếp gần bồn rửa, hoặc các ổ cắm ngoài trời phục vụ cho máy bơm, dụng cụ thi công cũng thuộc danh mục bắt buộc lắp đặt do môi trường ẩm ướt làm giảm điện trở tiếp xúc của cơ thể, khiến tai nạn điện trở nên nguy hiểm hơn gấp nhiều lần.

Ngoài các nhánh nhỏ, việc lắp đặt một thiết bị chống giật tại tủ điện tổng của căn hộ hoặc tầng nhà cũng được khuyến khích mạnh mẽ. Thiết bị này sẽ bảo vệ toàn bộ hệ thống dây dẫn đi ngầm trong tường, ngăn ngừa nguy cơ rò điện do tường ẩm, dây bị chuột cắn hoặc lão hóa theo thời gian. Tuy nhiên, để tránh hiện tượng nhảy Aptomat gây mất điện toàn nhà do tổng dòng rò tự nhiên của nhiều thiết bị điện tử cộng lại, tại vị trí tổng này người ta thường ưu tiên sử dụng dòng chống giật có thời gian trễ hoặc dòng rò định mức cao hơn một chút so với các nhánh con, đảm bảo tính chọn lọc trong vận hành.

2.4. Kiểm tra và bảo trì định kỳ

Trong quá trình sử dụng, người dùng cần lưu ý không tự ý tháo lắp hoặc sửa chữa aptomat. Khi aptomat có dấu hiệu hoạt động không bình thường như nóng bất thường, cần ngắt nguồn điện,… hãy liên hệ với nhân viên kỹ thuật để kiểm tra và sửa chữa. Dù được thiết kế bền bỉ, thiết bị chống giật điện vẫn là một linh kiện điện tử chịu tác động của môi trường và thời gian. Do đó, quy định vận hành an toàn yêu cầu người sử dụng phải hình thành thói quen kiểm tra định kỳ, tối thiểu mỗi tháng một lần. Bên cạnh đó, aptomat cũng cần được vệ sinh định kỳ để loại bỏ bụi bẩn, đảm bảo tiếp xúc tốt giữa các tiếp điểm. 

Thiết bị chống giật điện là lá chắn quan trọng bảo vệ tính mạng con người và tài sản trước nguy cơ tai nạn điện. Việc lắp đặt đúng quy định, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên không chỉ giúp hệ thống điện vận hành ổn định mà còn giảm thiểu rủi ro cháy nổ, điện giật trong sinh hoạt và sản xuất. Tuân thủ quy định lắp đặt thiết bị chống giật điện chính là tuân thủ kỷ luật an toàn, góp phần xây dựng môi trường sống và làm việc an toàn, bền vững. 

 

Bài viết tham khảo từ các nguồn:

1. BTB Electric, Aptomat chống giật: Cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ứng dụng, truy cập:

https://btb-electric.com/vi/aptomat-chong-giat-la-gi/

2. Công ty Cổ Phần Dịch Vụ Kỹ Thuật Bảo An, Aptomat chống rò chống giật và những lưu ý khi lắp đặt, truy cập:

https://baoanjsc.com.vn/du-an/aptomat-chong-ro-chong-giat-va-nhung-luu-y-khi-lap-dat_2_1_31472_vn.aspx