Quy định PCCC bắt buộc đối với doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam

Bảng nội quy và tiêu lệnh An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) cần được niêm yết tại các doanh nghiệp giúp người lao động tuân thủ đúng quy định và xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố cháy nổ.

1. Bối cảnh pháp lý và mục tiêu siết chặt An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC)

Những năm gần đây, Chính phủ đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) nhằm giảm gánh nặng cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm khung pháp lý chặt chẽ. 

Từ ngày 01/7/2025, Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính thức được áp dụng.

Nghị định mới quy định cụ thể về danh mục cơ sở thuộc diện quản lý PCCC, nội quy, hồ sơ, kiểm tra, huấn luyện, thực tập phương án, thẩm định thiết kế, nghiệm thu, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc và kết nối dữ liệu PCCC.

Kể từ khi Nghị định 105/2025/NĐ-CP có hiệu lực, Nghị định 83/2017/NĐ-CP, Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Nghị định 50/2024/NĐ-CP hết hiệu lực, trừ các trường hợp chuyển tiếp được quy định riêng.

Theo các quy định này, người đứng đầu doanh nghiệp phải tổ chức thực hiện, duy trì điều kiện An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC), xây dựng phương án chữa cháy, huấn luyện nghiệp vụ và tự kiểm tra định kỳ. Đồng thời, doanh nghiệp phải tuân thủ các TCVN, QCVN về an toàn cháy nổ trong thiết kế, thi công và vận hành công trình.

Như vậy, cải cách thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn. Trách nhiệm tự kiểm tra, tự đánh giá và chịu trách nhiệm pháp lý trong công tác An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) vẫn được quy định rõ và áp dụng chế tài nghiêm khắc nếu vi phạm.

Nội quy PCCC cần có những nội dung gì?

Theo quy định hiện hành, nội quy PCCC, CNCH của cơ sở cần có các nội dung cơ bản về:

• Quản lý, sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị sinh lửa, sinh nhiệt và chất dễ cháy, nổ.
• Quản lý, sử dụng phương tiện, thiết bị PCCC, CNCH.
• Những nội dung cần thực hiện khi xảy ra cháy, nổ, tai nạn hoặc sự cố.

Nội quy phải phù hợp với đặc điểm hoạt động của cơ sở, được phổ biến và niêm yết tại vị trí dễ thấy.

2. Những quy định PCCC bắt buộc doanh nghiệp phải tuân thủ

2.1. Thẩm duyệt thiết kế và nghiệm thu PCCC

Theo quy định hiện hành, các công trình thuộc danh mục nguy hiểm cháy nổ phải:

• Thực hiện thẩm duyệt thiết kế về PCCC trước khi thi công
•  Phải được nghiệm thu về PCCC trước khi đưa vào hoạt động
• Đảm bảo hệ thống báo cháy, chữa cháy, thoát nạn đạt tiêu chuẩn kỹ thuật

Doanh nghiệp cần đặc biệt rà soát yêu cầu PCCC khi:

• Xây dựng mới công trình.
• Cải tạo, sửa chữa.
• Mở rộng quy mô.
• Thay đổi công năng.
• Điều chỉnh thiết kế có ảnh hưởng đến các giải pháp PCCC.

Không phải mọi công trình đều áp dụng cùng một thủ tục, vì vậy cần đối chiếu loại hình và quy mô cụ thể với danh mục áp dụng theo quy định hiện hành. Một số dự án quy mô nhỏ có thể được phân cấp cho địa phương xử lý nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, nhưng vẫn phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC).

2.2. Hồ sơ quản lý PCCC của doanh 

Thay vì chỉ tập trung vào một loại giấy phép hoặc giấy chứng nhận, doanh nghiệp cần chú ý đến hệ thống hồ sơ quản lý PCCC, CNCH của cơ sở.

Tùy loại hình và phạm vi áp dụng, hồ sơ có thể bao gồm:

• Phiếu thông tin của cơ sở.
• Nội quy PCCC, CNCH.
• Hồ sơ thẩm định thiết kế, nghiệm thu PCCC nếu thuộc diện áp dụng.
• Quyết định thành lập đội PCCC, CNCH cơ sở hoặc văn bản phân công người thực hiện nhiệm vụ.
• Tài liệu liên quan đến huấn luyện nghiệp vụ.
• Phương án chữa cháy, CNCH.
• Sổ theo dõi phương tiện PCCC, CNCH.
• Biên bản tự kiểm tra PCCC.
• Báo cáo kết quả thực hiện công tác PCCC, CNCH.
• Giấy chứng nhận bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc nếu thuộc diện phải mua.
• Hồ sơ kiểm tra, kiến nghị hoặc xử lý vi phạm nếu phát sinh.

Một số loại hồ sơ phải được lưu trữ trong thời gian tối thiểu theo quy định, trong đó có những tài liệu phải lưu ít nhất 5 năm kể từ năm lập hoặc ban hành.

2.3. Kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống PCCC định kỳ

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức tự kiểm tra công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) thường xuyên và định kỳ nhằm kịp thời phát hiện, khắc phục các nguy cơ mất an toàn tại cơ sở.

Đối với hoạt động tự kiểm tra thường xuyên, kết quả kiểm tra phải được ghi nhận với khoảng thời gian giữa các lần không quá 01 tháng. Bên cạnh đó, cơ sở còn phải thực hiện kiểm tra định kỳ theo nhóm đối tượng áp dụng. Cụ thể, cơ sở thuộc Phụ lục II thực hiện kiểm tra 06 tháng/lần, trong khi các cơ sở còn lại thuộc Phụ lục I thực hiện kiểm tra 01 năm/lần.

Trong quá trình kiểm tra, doanh nghiệp nên tập trung rà soát các nội dung quan trọng như hệ thống điện và nguồn sinh nhiệt, bình chữa cháy, hệ thống báo cháy và chữa cháy, lối thoát nạn, biển báo và nội quy PCCC, phương tiện cứu nạn cứu hộ, cũng như các khu vực có nguy cơ cháy, nổ.

Cần phân biệt rõ hoạt động tự kiểm tra của cơ sở với hoạt động kiểm tra của cơ quan nhà nước. Cơ quan Công an và các cơ quan quản lý có thẩm quyền thực hiện kiểm tra theo phạm vi, tần suất và điều kiện riêng theo quy định pháp luật.

Song song với việc kiểm tra, doanh nghiệp cũng cần thực hiện bảo trì, bảo dưỡng định kỳ các phương tiện và hệ thống PCCC theo yêu cầu kỹ thuật của từng thiết bị. Việc này giúp duy trì khả năng hoạt động ổn định và đảm bảo thiết bị luôn sẵn sàng khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Ảnh minh họa: cách bố trí tiêu lệnh, quy định PCCC tại doanh nghiệp

2.4. Trách nhiệm của người đứng đầu doanh nghiệp

Một trong những nội dung quan trọng của quy định về An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) là trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm tổ chức và duy trì các điều kiện an toàn PCCC mà còn phải chủ động quản lý hồ sơ, phương tiện, nhân sự và phương án ứng phó tại cơ sở.

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm:

• Ban hành hoặc tham mưu ban hành, phổ biến và niêm yết nội quy PCCC, CNCH.
• Lập, quản lý và cập nhật hồ sơ PCCC theo quy định.
• Tổ chức tự kiểm tra và kịp thời khắc phục các nguy cơ mất an toàn.
• Bố trí, duy trì phương tiện và hệ thống PCCC trong trạng thái sẵn sàng hoạt động.
• Bảo đảm lối thoát nạn được bố trí phù hợp, không để xảy ra tình trạng khóa cửa thoát hiểm hoặc để vật cản gây cản trở quá trình thoát nạn.
• Tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ PCCC, CNCH cho các nhóm đối tượng theo quy định.
• Tổ chức thực tập phương án chữa cháy, CNCH. Đối với cơ sở thuộc diện áp dụng, phương án phải được thực tập định kỳ ít nhất một lần trong năm.

Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm về PCCC có thể dẫn đến xử lý theo quy định pháp luật tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

2.5. Huấn luyện và bồi dưỡng PCCC cho nhân sự

Doanh nghiệp cần xác định đúng các nhóm nhân sự thuộc diện phải tham gia huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ, thay vì áp dụng cùng một chương trình cho toàn bộ người lao động. Tùy theo vị trí, nhiệm vụ và mức độ liên quan đến công tác PCCC, thời lượng và nội dung huấn luyện có thể khác nhau.

Theo quy định hiện hành, huấn luyện nghiệp vụ PCCC, CNCH được thực hiện định kỳ 05 năm một lần, trong khi hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ được tổ chức hằng năm nhằm cập nhật kiến thức, củng cố kỹ năng và duy trì khả năng ứng phó khi xảy ra sự cố.

Việc huấn luyện nên gắn với các tình huống thực tế tại cơ sở, giúp người lao động không chỉ nắm được quy định mà còn biết cách xử lý, phối hợp và sử dụng phương tiện PCCC phù hợp trong trường hợp khẩn cấp.

3. Những thay đổi đáng chú ý từ 01/7/2025

Các quy định mới tập trung nhiều hơn vào việc chủ động quản lý PCCC tại cơ sở. Một số nội dung đáng chú ý gồm:

• Cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở.
• Quy định rõ hơn về nội quy và hồ sơ quản lý PCCC.
• Yêu cầu ghi nhận việc tự kiểm tra thường xuyên không quá 01 tháng/lần.
• Quy định rõ tần suất kiểm tra định kỳ theo nhóm cơ sở.
• Thực tập phương án chữa cháy, CNCH ít nhất một lần trong năm.
• Huấn luyện nghiệp vụ định kỳ 05 năm/lần và bồi dưỡng hằng năm.
• Tăng cường khai báo, cập nhật và kết nối dữ liệu PCCC.
• Tiếp tục phân loại, xử lý các cơ sở không đáp ứng yêu cầu PCCC theo quy định chuyển tiếp.

Các mốc thời gian doanh nghiệp cần lưu ý:

• 01/7/2025: Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 và Nghị định 105/2025/NĐ-CP bắt đầu được áp dụng.
• 01/01/2026: Là một trong các mốc trong lộ trình phân loại, rà soát và công bố danh sách các cơ sở thuộc diện xử lý chuyển tiếp về PCCC theo quy định.
• 01/7/2026: Các cơ quan quản lý công trình xây dựng chuyên ngành có trách nhiệm hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật liên quan đối với nhóm công trình thuộc diện chuyển tiếp theo quy định.
• 01/7/2027: Người đứng đầu cơ sở thuộc diện quản lý PCCC theo Phụ lục I phải hoàn thành việc trang bị và kết nối thiết bị truyền tin báo cháy với hệ thống Cơ sở dữ liệu về PCCC, CNCH và truyền tin báo cháy.
• 01/7/2028: Một số cơ sở thuộc danh sách chuyển tiếp do UBND cấp tỉnh công bố phải hoàn thành việc xử lý theo yêu cầu. Trường hợp không thể áp dụng giải pháp kỹ thuật phù hợp thì phải chuyển đổi công năng theo quy định.
• Các mốc trên không áp dụng giống nhau cho tất cả doanh nghiệp, vì vậy cần xác định rõ cơ sở của mình thuộc nhóm nào.

4. Doanh nghiệp cần làm gì để đảm bảo tuân thủ An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) ?

Để đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật về An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC), doanh nghiệp nên:

• Cập nhật văn bản pháp luật thường xuyên: Theo dõi Nghị định, Thông tư mới do Chính phủ và Bộ Công an ban hành.
• Xác định đúng diện quản lý: Doanh nghiệp cần kiểm tra cơ sở của mình có thuộc Phụ lục I, II, III hoặc VII hay không để áp dụng đúng các yêu cầu PCCC tương ứng.
•  Chủ động tự kiểm tra nội bộ: Xây dựng quy trình kiểm tra định kỳ hệ thống điện, hệ thống chữa cháy và lối thoát nạn.
• Hoàn thiện hồ sơ PCCC: Hồ sơ cần được cập nhật đầy đủ, bao gồm nội quy, phương án chữa cháy, biên bản kiểm tra, hồ sơ huấn luyện và sổ theo dõi phương tiện PCCC.
• Tổ chức đào tạo và thực tập PCCC: Việc huấn luyện cần phù hợp với từng nhóm nhân sự, đồng thời phương án chữa cháy, CNCH phải được thực tập theo đúng quy định.
• Kiểm tra nghĩa vụ bảo hiểm: Nếu cơ sở thuộc diện phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ này.
• Chuẩn bị kết nối thiết bị truyền tin báo cháy: Đối với cơ sở thuộc Phụ lục I, cần chủ động chuẩn bị để đáp ứng yêu cầu kết nối trước mốc 01/7/2027.
• Duy trì hệ thống và phương tiện PCCC: Các thiết bị cần được kiểm tra, bảo trì và thay thế kịp thời khi hết hạn hoặc không còn đảm bảo khả năng hoạt động.
• Lựa chọn đơn vị chuyên môn phù hợp: Doanh nghiệp nên hợp tác với các đơn vị có năng lực để lựa chọn giải pháp, thiết bị và vật liệu đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn và phù hợp với đặc điểm công trình.

Ảnh minh họa: Tổ chức đào tạo PCCC cho nhân sự theo quy định An toàn PCCC

5. Vai trò của giải pháp vật liệu và thiết bị đạt chuẩn An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC)

Một trong những yếu tố quyết định việc đáp ứng quy định An toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) là chất lượng vật liệu và khả năng hoạt động của hệ thống kỹ thuật, bao gồm:

Tùy đặc điểm công trình, hệ thống có thể bao gồm:

• Tấm, vách hoặc cấu kiện ngăn cháy, chống cháy.
• Cửa ngăn cháy.
• Van chặn lửa.
• Hệ thống báo cháy.
• Hệ thống chữa cháy tự động.
• Hệ thống quạt tăng áp, hút khói.
• Bình chữa cháy và phương tiện CNCH.
• Đèn và biển chỉ dẫn thoát nạn.

Doanh nghiệp cần lựa chọn thiết bị, vật liệu phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật áp dụng đối với từng công trình.

Không phải mọi phương tiện, thiết bị hoặc vật liệu đều chịu cùng một cơ chế quản lý. Một số nhóm thuộc diện phải đáp ứng yêu cầu cấp phép hoặc quản lý trước khi lưu thông trên thị trường theo danh mục pháp luật quy định.

Vì vậy, việc lựa chọn nhà cung cấp có hồ sơ sản phẩm rõ ràng, tài liệu kỹ thuật đầy đủ và khả năng hỗ trợ bảo trì là yếu tố cần được doanh nghiệp quan tâm.

6. Việc cắt giảm thủ tục hành chính có làm giảm yêu cầu về an toàn PCCC không?

Việc cải cách thủ tục hành chính không đồng nghĩa với việc giảm trách nhiệm của doanh nghiệp trong công tác phòng cháy chữa cháy. Ngược lại, khung pháp lý mới nhấn mạnh rõ hơn vai trò chủ động của người đứng đầu cơ sở trong việc duy trì và kiểm soát các điều kiện an toàn PCCC.

Theo đó, doanh nghiệp cần thường xuyên tổ chức tự kiểm tra, quản lý và cập nhật hồ sơ, huấn luyện nhân sự, thực tập phương án chữa cháy, duy trì phương tiện PCCC trong trạng thái sẵn sàng, đồng thời theo dõi và kịp thời khắc phục các nguy cơ có thể dẫn đến cháy, nổ. Đối với các cơ sở thuộc diện áp dụng, việc cập nhật và kết nối dữ liệu PCCC cũng cần được thực hiện theo đúng yêu cầu.

Doanh nghiệp càng chủ động trong công tác quản lý thì càng có khả năng phát hiện sớm và xử lý kịp thời các nguy cơ mất an toàn, từ đó hạn chế khả năng xảy ra sự cố cháy, nổ và giảm thiểu thiệt hại nếu tình huống khẩn cấp phát sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp có phải tự kiểm tra PCCC hằng tháng không?

Kết quả tự kiểm tra thường xuyên phải được ghi nhận với khoảng thời gian không quá 01 tháng một lần. Ngoài ra, còn có kiểm tra định kỳ 06 tháng/lần hoặc 01 năm/lần tùy nhóm cơ sở.

2. Doanh nghiệp có phải thực tập PCCC mỗi năm không?

Đối với cơ sở thuộc diện phải lập phương án chữa cháy, CNCH, phương án phải được thực tập định kỳ ít nhất một lần trong năm.

3. Mọi doanh nghiệp đều phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc không?

Không. Nghĩa vụ này chỉ áp dụng đối với các cơ sở thuộc danh mục phải mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo quy định.

4. Mọi doanh nghiệp đều phải kết nối thiết bị truyền tin báo cháy trước 01/7/2027 không?

Không. Quy định này áp dụng đối với các cơ sở thuộc diện quản lý PCCC theo Phụ lục I.

5. Tự kiểm tra PCCC có thay thế việc kiểm tra của cơ quan chức năng không?

Không. Tự kiểm tra là trách nhiệm của cơ sở. Hoạt động kiểm tra của cơ quan Công an và các cơ quan quản lý có thẩm quyền được thực hiện theo quy định riêng.

Kết luận

Từ ngày 01/7/2025, công tác An toàn phòng cháy chữa cháy tại doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một hệ thống quản lý thường xuyên, thay vì chỉ là việc trang bị bình chữa cháy hoặc chuẩn bị hồ sơ khi có đoàn kiểm tra.

Doanh nghiệp cần xác định đúng diện áp dụng, duy trì nội quy và hồ sơ, thực hiện tự kiểm tra, huấn luyện nhân sự, thực tập phương án và bảo đảm phương tiện PCCC luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Chủ động tuân thủ không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà quan trọng hơn là bảo vệ con người, tài sản, hoạt động sản xuất kinh doanh và uy tín của tổ chức khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Lưu ý: Nghĩa vụ cụ thể của từng doanh nghiệp phụ thuộc vào loại hình, quy mô, tính chất hoạt động và việc cơ sở có thuộc các danh mục tại Phụ lục I, II, III, VII hoặc các danh mục liên quan của Nghị định 105/2025/NĐ-CP hay không.

Được, bạn có thể đặt phần này ở cuối bài theo dạng Nguồn tham khảo như sau. Mình đã chuẩn hóa lại tên văn bản, cơ quan ban hành, ngày ban hành và hiệu lực theo nguồn chính thức.

Nguồn tham khảo

Quốc hội (2024) Luật số 55/2024/QH15 – Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, ban hành ngày 29 tháng 11 năm 2024, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2025. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Luật số 55/2024/QH15

Chính phủ (2025) Nghị định số 105/2025/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Nghị định số 105/2025

Chính phủ (2026) Nghị định số 347/2026/NĐ-CP ngày 08 tháng 9 năm 2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 105/2025/NĐ-CP và một số nghị định liên quan. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Nghị định số 347/2026