Quy định về an toàn trường học

Nội dung này được quy định rõ trong Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng trường học an toàn gắn với phòng, chống tai nạn thương tích và khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Trong hệ thống đó, quy định sơ cấp cứu giữ vai trò đặc biệt quan trọng, được xem là bước xử lý ban đầu khi xảy ra sự cố, giúp ổn định tình trạng nạn nhân và hạn chế rủi ro trước khi có sự hỗ trợ từ lực lượng y tế chuyên môn. Việc thực thi đúng quy định sơ cấp cứu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố then chốt trong phòng ngừa tai nạn học đường

1. Những yêu cầu cơ bản trong quy định về an toàn trường học

Theo Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT, quy định về an toàn trường học được xây dựng trên nguyên tắc quản lý tổng thể, nghĩa là không chỉ kiểm soát một vài yếu tố riêng lẻ mà phải bao phủ toàn bộ hoạt động của nhà trường. Ngay từ phạm vi điều chỉnh, Thông tư đã xác định rõ việc xây dựng trường học an toàn bao gồm nội dung, biện pháp thực hiện, kiểm tra, đánh giá và trách nhiệm của các bên liên quan. Điểm đáng chú ý là quy định sơ cấp cứu yêu cầu nhà trường phải có phương án ứng phó tức thời trước mọi tình huống.

Điểm quan trọng đầu tiên là cách hiểu về trường học an toàn. Theo Thông tư số 18/2023/TT-BGDĐT, trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích là trường học mà ở đó người học, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và khách đến làm việc được bảo đảm an toàn về thể chất, tinh thần, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt quy định sơ cấp cứu để giảm thiểu tối đa các yếu tố nguy cơ gây tai nạn thương tích. Xây dựng trường học an toàn gắn với quy định sơ cấp cứu là nhiệm vụ trọng tâm, được ưu tiên triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Dựa trên Điều 4 của Thông tư, các yêu cầu cơ bản trong quy định về an toàn trường học được cấu thành từ nhiều nhóm nội dung gắn kết chặt chẽ với nhau, trong đó nhóm về quy định sơ cấp cứu được nhấn mạnh:

1. Bảo đảm an toàn về cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện, tài liệu, học liệu dạy học phục vụ hoạt động giáo dục của nhà trường.
2. Bảo đảm an ninh, trật tự trường học; phòng, chống bạo lực học đường, tội phạm, tệ nạn xã hội; hướng dẫn người học tham gia môi trường mạng an toàn, lành mạnh, đúng quy định của pháp luật.
3. Giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng, chống đuối nước; an toàn giao thông; phòng cháy, chữa cháy; ứng phó với thảm họa, thiên tai; phòng, chống ngã, va đập, điện giật và một số loại hình tai nạn thương tích thường gặp khác.
4. Bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người học: phòng, chống dịch, bệnh học đường; bảo đảm an toàn thực phẩm; phòng, chống tác hại của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới, rượu, bia và các chất gây nghiện khác.
5. Thực hiện quy tắc ứng xử, quy chế dân chủ trong nhà trường; giáo dục sức khỏe tâm thần; thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho người học và công tác xã hội trong nhà trường

Nhìn vào cấu trúc này có thể thấy quy định sơ cấp cứu trong trường học được thiết kế theo 3 lớp bảo vệ rõ ràng. Thứ nhất là lớp phòng ngừa vật lý, thông qua việc kiểm soát cơ sở hạ tầng và thiết bị. Đây là nền tảng nhằm loại bỏ các nguy cơ trực tiếp như trơn trượt, sập đổ, cháy nổ hoặc mất an toàn trong sử dụng thiết bị học tập.

Thứ hai là lớp an toàn xã hội và hành vi, tập trung vào việc duy trì môi trường học đường lành mạnh, không bạo lực, không tệ nạn. Điểm mới của Thông tư là mở rộng phạm vi sang cả môi trường mạng, yêu cầu hướng dẫn học sinh tham gia internet an toàn.

Thứ ba là lớp kỹ năng và nhận thức, thông qua giáo dục kỹ năng phòng ngừa tai nạn học đường. Đây là yếu tố mang tính bền vững, giúp học sinh không chỉ được bảo vệ mà còn tự bảo vệ bản thân trước các nguy cơ trong và ngoài trường học.

2. Yêu cầu về hệ thống sơ cấp cứu trong nhà trường

Theo Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT, một trong những nội dung quan trọng của quy định sơ cấp cứu về an toàn trường học là khả năng ứng phó với tai nạn thương tích ngay tại cơ sở giáo dục. Cụ thể, quy định sơ cấp cứu yêu cầu nhà trường phải chuẩn bị đầy đủ nhân lực, trang thiết bị và quy trình xử lý. Đây không phải là nội dung mang tính khuyến khích mà là yêu cầu bắt buộc theo quy định sơ cấp cứu, gắn với trách nhiệm đảm bảo an toàn cho học sinh.

Về nguyên tắc, nhà trường phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để xử lý tình huống khẩn cấp, bao gồm cả nhân lực, trang thiết bị và quy trình. Đây không phải là nội dung mang tính khuyến khích mà là yêu cầu bắt buộc, gắn với trách nhiệm đảm bảo an toàn cho học sinh trong suốt quá trình học tập và sinh hoạt.

Gắn với đó, quy định cũng nhấn mạnh việc bảo đảm cơ sở vật chất và thường xuyên kiểm tra, rà soát nhằm phòng ngừa tai nạn thương tích. Cụ thể, nhà trường phải hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất phục vụ học tập, sinh hoạt như phòng học, công trình nước sạch, nhà vệ sinh, khu thể chất, vui chơi… đồng thời định kỳ kiểm tra chất lượng để kịp thời phát hiện và khắc phục các nguy cơ gây mất an toàn. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro và hỗ trợ hiệu quả cho công tác sơ cấp cứu khi sự cố xảy ra.

Trên cơ sở đó, hệ thống sơ cấp cứu trong trường học cần đảm bảo các yếu tố sau: (1) Có phòng y tế học đường hoặc khu vực sơ cứu phù hợp với quy mô trường; (2) Bố trí nhân sự phụ trách công tác y tế, có khả năng xử lý tình huống ban đầu; (3) Trang bị đầy đủ vật tư sơ cấp cứu như băng gạc, dung dịch sát khuẩn, dụng cụ cố định chấn thương.

Quy định sơ cấp cứu cũng yêu cầu hệ thống này luôn trong trạng thái sẵn sàng, phải kiểm tra định kỳ và bổ sung vật tư. Bất kỳ sai lệch nào so với quy định sơ cấp cứu đều phải được khắc phục ngay. Nhà trường cần thực hiện kiểm tra định kỳ, kịp thời bổ sung vật tư và đánh giá khả năng ứng phó trong thực tế, nhằm bảo đảm các trang thiết bị không chỉ được trang bị đầy đủ mà còn có thể sử dụng hiệu quả khi xảy ra sự cố.

3. Vai trò của đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu tại trường học

Theo quy định sơ cấp cứu, công tác đào tạo kỹ năng an toàn và sơ cấp cứu trong nhà trường được triển khai thông qua hoạt động tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và giáo dục trực tiếp cho học sinh.

Cụ thể, đối với đội ngũ nhà trường, quy định sơ cấp cứu yêu cầu đánh giá nhận thức, kiến thức, kỹ năng về giáo dục phòng, chống tai nạn thương tích để xây dựng kế hoạch tập huấn phù hợp với từng đối tượng. Đồng thời, quy định sơ cấp cứu nêu rõ phải tổ chức tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ về xây dựng trường học an toàn, phòng chống tai nạn thương tích và kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu, trong đó chú trọng các lực lượng như nhân viên y tế trường học, giáo viên thể chất, giáo viên chủ nhiệm và các bộ phận liên quan.

Bên cạnh đó, quy định sơ cấp cứu yêu cầu giáo viên còn được tập huấn về nội dung và phương pháp lồng ghép giáo dục an toàn trong các môn học và hoạt động giáo dục. Nội dung đào tạo cần bám sát thực tế môi trường học đường và tập trung vào những tình huống thường xảy ra. Cụ thể:

• Nhận diện nhanh các tình huống nguy hiểm như té ngã, va đập, hóc dị vật hoặc tai nạn khi vận động
• Xử lý tắc nghẽn đường thở, đặc biệt ở học sinh nhỏ tuổi
• Thực hiện cầm máu, băng bó vết thương đúng cách để hạn chế mất máu
• Cố định tạm thời các trường hợp nghi ngờ gãy xương hoặc chấn thương
• Hỗ trợ hô hấp cơ bản và giữ ổn định nạn nhân trong khi chờ hỗ trợ y tế

Một điểm quan trọng trong quy định sơ cấp cứu là phải có thực hành. Nếu chỉ học lý thuyết, người được đào tạo sẽ khó áp dụng khi gặp tình huống thật. Việc luyện tập trên mô hình hoặc thông qua tình huống giả định sẽ giúp giáo viên quen với thao tác và giảm tâm lý hoảng loạn khi xử lý sự cố.

Nội dung đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu tại trường học cần được điều chỉnh theo từng cấp học. Với học sinh mầm non và tiểu học, các tình huống như hóc dị vật hoặc té ngã thường gặp hơn nên cần ưu tiên hướng dẫn xử lý các tình huống này. Trong khi đó, ở cấp trung học, các chấn thương do vận động mạnh hoặc hoạt động ngoại khóa cần được chú trọng nhiều hơn.

Đối với học sinh, quy định sơ cấp cứu yêu cầu tích hợp giáo dục kỹ năng an toàn vào các môn học, bao gồm nhiều nhóm kỹ năng như: bảo đảm an ninh, trật tự; phòng chống bạo lực học đường; phòng chống đuối nước; an toàn giao thông; phòng cháy, chữa cháy; bảo vệ môi trường; ứng phó với thiên tai và các tai nạn thường gặp như ngã, va đập, điện giật, bỏng, ngộ độc hoặc động vật tấn công. Đồng thời, nhà trường tổ chức các tổ, đội, nhóm hoặc câu lạc bộ để học sinh chủ động rèn luyện kỹ năng và hỗ trợ lẫn nhau trong trường học, gia đình và cộng đồng.

Khi có hiểu biết nhất định, học sinh có thể chủ động bảo vệ bản thân và hỗ trợ bạn bè trong những tình huống khẩn cấp. 

Việc đưa các nội dung này vào chương trình giáo dục nhằm giúp học sinh hình thành nhận thức và kỹ năng từ sớm, không chỉ biết tự bảo vệ mà còn có thể hỗ trợ người khác trong những tình huống cần thiết. Đây là cách tiếp cận mang tính phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro ngay từ gốc thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu tại trường học vừa là yêu cầu trong quy định sơ cấp cứu, vừa là giải pháp nâng cao hiệu quả thực tế của công tác bảo đảm an toàn. Khi cả giáo viên và học sinh đều được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết, khả năng ứng phó với tai nạn thương tích sẽ được cải thiện, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn và chủ động hơn.

4. Phòng ngừa tai nạn học đường

Theo Thông tư 18/2023/TT-BGDĐT, công tác phòng ngừa tai nạn học đường được triển khai theo hướng chủ động, có kế hoạch và gắn với toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường. Đây là quá trình diễn ra thường xuyên, liên tục nhằm kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Trong đó, nhà trường cần phải xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng trường học an toàn theo từng năm và từng giai đoạn, gắn với kế hoạch giáo dục chung, bảo đảm tuân thủ quy định sơ cấp cứu. Trong kế hoạch này, nhà trường cần xác định rõ nguồn lực, lộ trình thực hiện và các tiêu chí an toàn cụ thể. Song song, nhà trường phải thiết lập hệ thống theo dõi, giám sát việc thực hiện quy định sơ cấp cứu, tổ chức kiểm tra định kỳ. Đây là yếu tố quan trọng để phòng ngừa tai nạn học đường theo đúng quy định sơ cấp cứu.

Nhà trường cũng cần phải xây dựng phương án phòng ngừa và xử lý tai nạn thương tích trong các tình huống khác nhau, bao gồm cả hoạt động giáo dục diễn ra ngoài khuôn viên trường. Điều này cho thấy phạm vi phòng ngừa không chỉ giới hạn trong lớp học mà mở rộng ra toàn bộ không gian và thời gian học sinh tham gia hoạt động giáo dục.

Song song với đó, nhà trường cần phải thiết lập hệ thống theo dõi, giám sát tình hình an toàn và tổ chức kiểm tra thường xuyên, định kỳ việc thực hiện các nội dung liên quan. Việc giám sát này giúp phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời trước khi xảy ra tai nạn. Đây là yếu tố quan trọng để phòng ngừa tai nạn học đường theo hướng chủ động và có kiểm soát.

Công tác truyền thông cũng được quy định sơ cấp cứu xác định là nội dung trọng tâm. Nhà trường phải sử dụng tài liệu truyền thông phù hợp, đa dạng hình thức, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để phổ biến quy định sơ cấp cứu. Nội dung truyền thông cần tập trung vào các nguy cơ phổ biến và cách xử lý theo quy định sơ cấp cứu.

Bên cạnh đó, quy định sơ cấp cứu yêu cầu thiết lập các kênh tiếp nhận thông tin như hộp thư góp ý, đường dây nóng để kịp thời xử lý tình huống phát sinh. Việc tuyên truyền các mô hình tốt, phát huy vai trò nêu gương cũng được quy định sơ cấp cứu khuyến khích nhằm hình thành văn hóa an toàn.

Việc tuyên truyền các mô hình tốt, các cá nhân điển hình và phát huy vai trò nêu gương của giáo viên, cán bộ quản lý cũng là một giải pháp quan trọng. Khi các hành vi tích cực được lan tỏa, môi trường học đường sẽ hình thành văn hóa an toàn, góp phần giảm thiểu các nguy cơ một cách bền vững.

Quy định sơ cấp cứu về an toàn trường học là sự kết hợp đồng bộ giữa điều kiện đảm bảo an toàn, đào tạo kỹ năng và công tác phòng ngừa rủi ro. Khi nhà trường chủ động trong quản lý, thường xuyên kiểm tra, tập huấn cho giáo viên, trang bị kỹ năng cho học sinh và duy trì các hoạt động truyền thông, khả năng ứng phó với tai nạn sẽ được nâng cao rõ rệt. Đồng thời, việc phòng ngừa từ sớm cũng giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra sự cố, góp phần tạo nên môi trường học đường an toàn, ổn định và bền vững.