Trường học nên trang bị bao nhiêu máy AED?

Không có một con số cố định áp dụng cho mọi trường chỉ dựa trên số lượng học sinh, giáo viên và nhân viên. Số lượng máy AED nên được xác định dựa trên diện tích của khuôn viên, số tòa nhà, số tầng, khu vực tập trung đông người, khoảng cách di chuyển và khả năng đưa AED đến vị trí người gặp sự cố. Một trường có 1.000 học sinh trong một tòa nhà tập trung sẽ có phương án khác trường có cùng số học sinh nhưng nhiều dãy phòng học, nhà thi đấu và sân thể thao. Vì vậy, nhà trường nên đánh giá mặt bằng, xây dựng vị trí đặt AED, đào tạo CPR/AED và kiểm tra khả năng tiếp cận thực tế trước khi quyết định số lượng thiết bị.

1. Vì sao trường học nên trang bị máy AED? 

Máy AED là một thành phần quan trọng có thể được đưa vào hệ thống ứng phó ngừng tim tại trường học, đặc biệt khi được triển khai cùng CPR và quy trình gọi cấp cứu. Ngừng tim đột ngột có thể xảy ra ở nhiều môi trường khác nhau, trong đó trường học có những đặc điểm riêng: số lượng người hiện diện lớn, học sinh và nhân viên phân bố ở nhiều khu vực, hoạt động thể chất diễn ra tại sân trường hoặc nhà thi đấu và thời gian hoạt động có thể kéo dài ngoài giờ học thông thường.

AED, viết đầy đủ là Automated External Defibrillator, sử dụng các điện cực đặt trên ngực để phân tích hoạt động điện của tim. Thiết bị không đơn giản là một “máy sốc điện”; AED phân tích nhịp và chỉ hướng dẫn thực hiện sốc khi phát hiện nhịp tim cần khử rung. Khi không có chỉ định sốc, thiết bị sẽ không tự ý phát sốc, thay vào đó sẽ hướng dẫn người sơ cứu thực hiện hồi sức tim phổi (CPR) bằng hình ảnh và âm thanh.

Điều này giúp máy khử rung tim AED trở thành một công cụ hỗ trợ người cứu hộ tại hiện trường trong khoảng thời gian chờ lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng AED không thay thế CPR. Trong cấp cứu ngừng tim, CPR và khử rung sớm khi có chỉ định cần được triển khai như những mắt xích trong chuỗi ứng phó.

Ảnh: Bố trí AED trong trường học cần dựa trên khả năng tiếp cận thực tế, kết hợp với CPR và quy trình gọi cấp cứu.

2. Có nên bố trí máy AED theo số lượng học sinh không?

Không nên xác định số lượng AED chỉ bằng số học sinh hoặc tổng số người trong trường. Ví dụ, hai trường cùng có khoảng 1.000 học sinh và 100 cán bộ, giáo viên, nhân viên nhưng có thể cần hai phương án hoàn toàn khác nhau:

• Trường A có một khuôn viên nhỏ, các phòng học tập trung trong một tòa nhà và sân thể thao nằm gần khu vực trung tâm.
• Trường B có nhiều dãy nhà, khu thể thao riêng, nhà đa năng và các khu vực cách xa nhau.

Nếu chỉ sử dụng số người làm căn cứ, cả hai trường có thể được đề xuất cùng một số lượng AED. Nhưng trên thực tế, khả năng tiếp cận thiết bị lại khác nhau đáng kể. Vì vậy, khi lập phương án máy AED trường học, tiêu chí quan trọng hơn là AED có thể được đưa đến vị trí xảy ra sự cố nhanh chóng và thuận tiện đến mức nào. Cần xem xét diện tích, cách phân khu, số tầng, tuyến đường, cửa kiểm soát, cầu thang, thang máy và những nơi thường xuyên có người.

3. Những yếu tố nào quyết định số lượng máy AED trong trường học?

3.1. Diện tích khuôn viên trường

Diện tích và mức độ phân tán của khuôn viên là một trong những yếu tố quan trọng khi xây dựng phương án bố trí AED. Một trường học không chỉ gồm các lớp học. Khuôn viên có thể bao gồm khu hành chính, thư viện, phòng thí nghiệm, nhà ăn, sân bóng, sân thể thao, nhà thi đấu, hội trường, ký túc xá hoặc các khu vực hoạt động ngoại khóa.

Nếu tất cả các khu vực tập trung trong một tòa nhà, một vị trí AED trung tâm có thể được tiếp cận dễ dàng hơn. Ngược lại, nếu các khu vực nằm cách xa nhau, việc đưa một AED duy nhất từ khu hành chính đến sân thể thao hoặc một dãy phòng học ở phía đối diện có thể mất nhiều thời gian hơn.

Do đó, nhà trường nên lập sơ đồ khuôn viên và đánh dấu những nơi có mật độ người cao hoặc thường xuyên diễn ra hoạt động thể chất. Đây là cơ sở thực tế để đánh giá nên bố trí một hay nhiều điểm AED.

3.2. Số tầng và số tòa nhà

Số tầng và số tòa nhà không quyết định số lượng AED nhưng chúng ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian tiếp cận thiết bị. Một trường có ba tầng không nhất thiết phải đặt một AED ở mỗi tầng. Tuy nhiên, nếu AED chỉ đặt tại tầng một trong khi người sử dụng tập trung ở tầng ba, nhà trường cần kiểm tra khả năng đưa thiết bị lên tầng trong tình huống khẩn cấp.

Tương tự, nếu trường có nhiều tòa nhà độc lập, cần đánh giá từng khu vực thay vì giả định rằng một AED tại tòa nhà chính có thể đáp ứng toàn bộ khuôn viên. Cầu thang, thang máy, hành lang dài, cửa khóa và các khu vực hạn chế ra vào đều cần được đưa vào quá trình đánh giá.

4. Vị trí nào phù hợp để đặt máy AED trường học?

Vị trí đặt AED cần bảo đảm ba yếu tố: dễ nhận biết, dễ tiếp cận và phù hợp với phạm vi cần bao phủ. Phòng y tế là một lựa chọn có thể cân nhắc vì thường có người phụ trách sức khỏe học sinh. Tuy nhiên, không nên mặc định phòng y tế luôn là vị trí tối ưu. Nếu phòng nằm xa sân thể thao, khu nhà đa năng hoặc một dãy phòng học khác, thời gian lấy thiết bị có thể bị kéo dài.

Nhà trường có thể xem xét những vị trí như khu vực hành chính, sảnh trung tâm, hành lang chính, khu thể thao hoặc những điểm có nhân sự thường xuyên hiện diện, tùy theo thiết kế từng trường.

Quan trọng hơn, vị trí phải được thông báo rõ ràng để giáo viên, nhân viên, bảo vệ và lực lượng phản ứng ban đầu biết chính xác AED nằm ở đâu. Không nên để thiết bị ở vị trí chỉ một cá nhân hoặc một bộ phận biết đến.

Nếu sử dụng tủ AED thì tủ cần dễ dàng nhận diện và thuận tiện khi lấy thiết bị. Việc bảo vệ thiết bị khỏi tác động bên ngoài là cần thiết, nhưng không nên khóa tủ hoặc sử dụng các biện pháp bảo vệ khác khiến việctiếp cận máy trở nên khó khăn trong tình huống cấp cứu.

5. Có nên ưu tiên khu vực thể thao khi bố trí máy AED trường học?

Nên đưa khu vực thể thao vào nhóm địa điểm cần đánh giá ưu tiên, nhưng không nên chỉ đặt AED tại sân thể thao mà bỏ qua các khu vực học tập và sinh hoạt khác như sân bóng, nhà thi đấu, khu giáo dục thể chất và các địa điểm tổ chức hoạt động thể thao thường tập trung đông học sinh, giáo viên hoặc vận động viên trong những khoảng thời gian nhất định. Vì vậy, khi xây dựng kế hoạch bố trí AED, nhà trường cần tính đến cả thời điểm sử dụng và mật độ người tại từng khu vực.

Ví dụ, nếu sân thể thao nằm cách xa tòa nhà chính, có thể cần một phương án tiếp cận AED riêng thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào thiết bị đặt tại phòng y tế. Ngược lại, nếu sân thể thao nằm ngay cạnh khu vực trung tâm và có tuyến tiếp cận thuận lợi, một điểm AED có thể được đánh giá là đủ bao phủ sau khi kiểm chứng bằng thực tế. Điểm quan trọng là không sử dụng một công thức cứng nhắc, mà đánh giá khả năng tiếp cận trong điều kiện hoạt động thực tế của trường.

6.  CPR và AED cần được triển khai như thế nào trong trường học?

Nhà trường nên xây dựng CPR và AED thành một quy trình thống nhất thay vì đào tạo hoặc triển khai hai nội dung tách biệt. Một tình huống giả định có thể diễn ra như sau:

Phát hiện người bất tỉnh → đánh giá tình trạng → gọi cấp cứu → bắt đầu CPR → người thứ hai lấy AED → gắn pad AED → để máy phân tích nhịp → thực hiện sốc nếu có chỉ định → tiếp tục CPR và phối hợp với lực lượng cấp cứu.

Trong chuỗi này, mỗi người có một nhiệm vụ khác nhau. Người ở cạnh nạn nhân tập trung vào CPR và làm theo hướng dẫn AED; người khác liên hệ hệ thống cấp cứu; một người lấy máy; những người còn lại có thể hỗ trợ mở đường và hướng dẫn nhân viên cấp cứu đến đúng vị trí.

Việc phân chia vai trò từ trước giúp tránh tình trạng nhiều người cùng tập trung quanh nạn nhân nhưng không ai chủ động gọi cấp cứu hoặc lấy AED. CPR và AED vì thế cần được xem là một phần của hệ thống ứng phó ngừng tim, không phải hai kỹ năng độc lập.

7. Nhà trường nên đào tạo những ai về CPR và AED?

Không nên chỉ đào tạo một người duy nhất; cần xây dựng một nhóm nhân sự có khả năng phản ứng tại các khu vực và thời điểm khác nhau. Nhóm nòng cốt có thể bao gồm nhân viên y tế học đường, giáo viên thể dục, cán bộ quản lý, bảo vệ và những nhân sự thường xuyên có mặt tại các khu vực đông người. Nếu trường có nhiều hoạt động  ngoài giờ, cần tính đến cả những người có mặt trong các khung thời gian này.

Nội dung đào tạo nên bao gồm nhận diện tình huống cấp cứu, kích hoạt hệ thống cấp cứu, CPR và sử dụng AED. Việc thực hành nên mô phỏng tình huống thực tế thay vì chỉ hướng dẫn cách bật máy. Mục tiêu là để nhân viên có thể nhận biết về máy AED, thao tác như thế nào, ai gọi cấp cứu, ai thực hiện CPR và cách phối hợp với những người xung quanh.

8. Nhà trường có thể xác định số lượng AED bằng cách nào?

Có thể sử dụng phương pháp đánh giá theo vùng bao phủ thay vì tính theo số người. Một quy trình thực tế có thể gồm bốn bước:

Bước 1: Đánh dấu toàn bộ tòa nhà, phòng học, sân thể thao, hội trường, nhà ăn và khu vực có người thường xuyên.

Bước 2: Đánh dấu các vị trí AED dự kiến như phòng y tế, sảnh, khu trung tâm hoặc khu thể thao.

Bước 3: Từ những khu vực xa nhất, kiểm tra đường đi thực tế để lấy AED và đưa thiết bị đến người gặp sự cố.

Bước 4: Mô phỏng tình huống tại một số vị trí khác nhau để phát hiện những khu vực có khả năng tiếp cận AED không thuận lợi.

Nếu một khu vực luôn mất nhiều thời gian để tiếp cận AED hoặc tuyến đường thường xuyên bị cản trở, nhà trường có thể cần xem xét bổ sung thiết bị hoặc thay đổi vị trí đặt. Đây là cách tiếp cận dựa trên khả năng ứng phó thực tế thay vì chỉ dựa trên tổng số học sinh. Dưới đây là bảng tham khảo phương án bố trí máy AED trường học:

Đặc điểm trường học	Hướng đánh giá bố trí AED
Khuôn viên nhỏ, các lớp học tập trung	Cân nhắc một vị trí trung tâm, dễ tiếp cận
Nhiều tầng trong một tòa nhà	Kiểm tra khả năng tiếp cận giữa các tầng và tuyến cầu thang/thang máy trường học
Nhiều tòa nhà độc lập	Đánh giá từng cụm tòa nhà và khoảng cách đến chỗ có máy AED
Có sân thể thao cách xa khu lớp học	Đánh giá riêng khả năng tiếp cận AED tại khu thể thao
Có nhà thi đấu/hội trường lớn	Xem xét mật độ người và thời gian sử dụng để xác định vị trí phù hợp
Trường có các hoạt động ngoài giờ hành chính (Cắm trại; ngoại khóa…)	Bảo đảm AED có thể tiếp cận khi không còn nhân viên hành chính
Khuôn viên rộng, nhiều khu chức năng	Lập bản đồ vùng bao phủ và cân nhắc nhiều điểm AED nếu cần

9. Checklist đánh giá hệ thống AED tại trường học

Trước khi quyết định mua thêm máy AED trường học, nhà trường có thể kiểm tra:

• Đã lập sơ đồ toàn bộ khuôn viên trường học chưa?
• Các tòa nhà và khu vực thể thao đã được đánh giá riêng chưa?
• Giáo viên và nhân viên trường học có biết vị trí AED không?
• AED có thể được lấy mà không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất không?
• Biển chỉ dẫn có dễ nhìn và dễ nhận biết không?
• Các khu vực xa nhất đã được kiểm tra thời gian tiếp cận thực tế chưa?
• Có người được đào tạo CPR/AED tại các khu vực trọng điểm không?
• Có quy trình gọi cấp cứu và phân công người lấy AED không?
• Pad AED còn hạn và tương thích với thiết bị không?
• Pin AED còn trong tình trạng sử dụng theo hướng dẫn nhà sản xuất không?
• AED có được kiểm tra định kỳ không?
• Phương án đã được diễn tập thực tế chưa?

Nếu nhiều câu trả lời là “chưa”, vấn đề của trường có thể không đơn thuần nằm ở việc bổ sung máy AED mà nằm ở cách bố trí, khả năng tiếp cận, đào tạo hoặc quy trình ứng phó.

10. FAQ về máy AED trường học

10.1. Trường học 1.000 học sinh có cần nhiều máy AED không?

Không nhất thiết. Trường có 1.000 học sinh nhưng khuôn viên tập trung có thể có phương án khác trường cùng quy mô nhưng nhiều tòa nhà và khu vực cách xa nhau.

10.2. Có nên đặt máy AED trong phòng y tế học đường?

Có thể, nhưng cần đánh giá vị trí thực tế. Nếu phòng y tế nằm xa các khu vực đông người hoặc khó tiếp cận ngoài giờ, nhà trường nên cân nhắc thêm các vị trí khác phù hợp hơn.

10.3. Học sinh có được sử dụng máy AED không?

Việc sử dụng AED cần tuân thủ hướng dẫn của thiết bị, quy trình của nhà trường và chương trình đào tạo phù hợp. Nhà trường nên tập trung xây dựng lực lượng giáo viên, nhân viên và người phụ trách được đào tạo để phản ứng ban đầu.

10.4. Máy AED có thay thế nhân viên y tế trường học không?

Không. AED là thiết bị hỗ trợ cấp cứu ngừng tim và không thay thế nhân viên y tế hay hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp. CPR, AED và gọi cấp cứu cần được triển khai phối hợp.

10.5. Bao lâu cần thay pin AED và pad AED?

Không có một thời hạn chung cho mọi thiết bị. Nhà trường cần căn cứ vào model cụ thể và hướng dẫn chính hãng để theo dõi hạn sử dụng, tình trạng pin và pad AED.

10.6. Có cần đào tạo giáo viên sử dụng AED không?

Nên đào tạo, đồng thời phổ biến vị trí AED trường học và quy trình ứng phó khi xảy ra tai nạn cho đội ngũ giáo viên, nhân viên phù hợp. Đào tạo CPR/AED giúp hệ thống không phụ thuộc vào việc nhân viên y tế có mặt đúng thời điểm.

11. Kết luận

Thay vì bắt đầu bằng việc chọn một model AED hoặc đặt ra một con số thiết bị, nhà trường nên bắt đầu bằng việc đánh giá toàn bộ hệ thống ứng phó cấp cứu. Cách làm này giúp nhà trường tránh hai sai lầm phổ biến: có AED nhưng bố trí không đủ phạm vi tiếp cận, hoặc mua nhiều thiết bị nhưng thiếu người được đào tạo và không duy trì trạng thái sẵn sàng.

Trang bị máy AED chỉ là một phần của hệ thống cấp cứu ngừng tim. Để thiết bị có thể phát huy hiệu quả khi xảy ra tình huống khẩn cấp, cần đồng thời trang bị kiến thức và kỹ năng cho những người có khả năng tiếp cận nạn nhân đầu tiên. Chương trình đào tạo sử dụng AED giúp học viên hiểu nguyên lý hoạt động của máy, nhận biết dấu hiệu ngừng tim, thực hiện CPR (hồi sinh tim phổi) và phối hợp sử dụng AED theo đúng quy trình. Ngoài ra, việc thực hành các tình huống mô phỏng giúp người học giảm sự lúng túng và chủ động hơn khi cần can thiệp trước khi nhân viên y tế chuyên nghiệp có mặt. 

Wellbeing cung cấp giải pháp kết hợp giữa trang bị máy AED và đào tạo CPR - AED chuyên sâu về cả lý thuyết và thực hành, giúp xây dựng hệ thống ứng phó chủ động, trong đó thiết bị luôn sẵn sàng, người sử dụng có kỹ năng và quy trình được kiểm tra thường xuyên. Nội dung được kết hợp giữa lý thuyết ngắn gọn và thực hành trực tiếp trên mô hình, thiết bị thật, bao gồm kỹ năng đánh giá nạn nhân, sử dụng pad AED, bảo đảm an toàn khi máy phân tích và phát sốc, phối hợp nhóm và giao tiếp trong tình huống khẩn cấp.